ചെർണോബിൽ എന്ന പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ ഇന്നും ലോകത്തിന്റെ മനസ്സാക്ഷിയിലുണ്ടാകുന്നത് ഒരുതരം ഭീതിയും വേദനയുമാണ്. നാൽപ്പത് വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറം ഒരു ആണവനിലയത്തിൽ ഉണ്ടായ യാദൃശ്ചികമായ തകരാർ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറി, ആധുനിക യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഈ പ്രദേശം വീണ്ടും ഭീഷണി നേരിടുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് നമ്മൾ കടന്നുപോകുന്നത്. 1986 ഏപ്രിൽ 26-ന് നാലാം റിയാക്ടറിലുണ്ടായ ആ മഹാസ്ഫോടനം വിതച്ച നാശം എത്രത്തോളമായിരുന്നു എന്ന് ഇന്നും പൂർണ്ണമായി തിട്ടപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. അന്ന് അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് പടർന്ന മാരകമായ റേഡിയോ ആക്ടീവ് ഘടകങ്ങൾ ഉക്രെയ്നിലെയും അയൽരാജ്യങ്ങളിലെയും ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതമാണ് നിശബ്ദമായി കാർന്നുതിന്നത്. കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും ആ മുറിവുകൾ ഉണങ്ങിയിട്ടില്ല.
ആ വിധിനിർണ്ണായകമായ രാത്രിയിൽ സത്യത്തിൽ എന്താണ് അവിടെ സംഭവിച്ചത് എന്ന് പരിശോധിച്ചാൽ മനുഷ്യസഹജമായ പിഴവുകളുടെയും സാങ്കേതികമായ പോരായ്മകളുടെയും ഒരു വലിയ പരമ്പര തന്നെ കാണാൻ സാധിക്കും. 1986 ഏപ്രിൽ 25-ന് രാത്രി വൈകി നാലാം നമ്പർ റിയാക്ടറിൽ ഒരു സുരക്ഷാ പരിശോധന (Safety Test) നടത്താൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർ തീരുമാനിച്ചു. വൈദ്യുതി ബന്ധം പൂർണ്ണമായി നിലച്ചാൽ റിയാക്ടറിലെ കൂളിംഗ് പമ്പുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ടർബൈനുകൾക്ക് എത്രത്തോളം സാധിക്കും എന്നതായിരുന്നു പരീക്ഷണം. എന്നാൽ ഈ പരീക്ഷണത്തിനിടെ റിയാക്ടറിനുള്ളിലെ താപനില അപ്രതീക്ഷിതമായി വർദ്ധിക്കുകയും നിയന്ത്രണാതീതമാവുകയും ചെയ്തു.
ഏപ്രിൽ 26 പുലർച്ചെ 1:23-ഓടെ റിയാക്ടറിലെ താപം ക്രമാതീതമായി ഉയർന്നതിനെത്തുടർന്ന് രണ്ട് വലിയ സ്ഫോടനങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. ആദ്യത്തെ നീരാവി സ്ഫോടനം (Steam Explosion) റിയാക്ടറിന്റെ 1000 ടൺ ഭാരമുള്ള മേൽക്കൂര തകർത്തു. രണ്ടാമത്തെ സ്ഫോടനത്തിൽ റിയാക്ടറിന്റെ ഉള്ളിലെ ഗ്രാഫൈറ്റ് കത്താൻ തുടങ്ങുകയും അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് റേഡിയോ ആക്ടീവ് പദാർത്ഥങ്ങൾ വൻതോതിൽ പ്രവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഹിരോഷിമയിൽ വീണ ആറ്റംബോംബിനേക്കാൾ നാനൂറ് മടങ്ങ് മാരകമായ വികിരണമാണ് ആ നിമിഷം മുതൽ അവിടെ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് ഒഴുകിയത്.
സ്ഫോടനത്തിന് പിന്നാലെ തീ അണയ്ക്കാൻ ഓടിയെത്തിയ അഗ്നിശമന സേനാംഗങ്ങൾക്ക് തങ്ങൾ നേരിടുന്നത് മാരകമായ റേഡിയേഷനെയാണെന്ന് അറിയില്ലായിരുന്നു. ഒരു സാധാരണ തീപിടുത്തം പോലെ കരുതി അവർ ആ ഗ്രാഫൈറ്റ് കഷണങ്ങൾ കൈകൊണ്ട് മാറ്റുകയും വിഷവാതകം ശ്വസിക്കുകയും ചെയ്തു. ആദ്യ മണിക്കൂറുകളിൽ തന്നെ 30-ഓളം പേർ മരണപ്പെട്ടെങ്കിലും ദുരന്തത്തിന്റെ വ്യാപ്തി പുറംലോകം അറിയാൻ ദിവസങ്ങളെടുത്തു. പ്രിപ്യാറ്റ് എന്ന മനോഹരമായ നഗരം മുപ്പത്തിയാറ് മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം ഒഴിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദൃശ്യമായ ആ വിഷവാതകത്താൽ രോഗികളായി മാറിയിരുന്നു. സോവിയറ്റ് ഭരണകൂടം വിവരങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും സ്വീഡൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അയൽരാജ്യങ്ങളിൽ റേഡിയേഷൻ നില ഉയർന്നത് കണ്ടെത്തിയതോടെയാണ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആണവ ദുരന്തം ലോകം തിരിച്ചറിഞ്ഞത്.
ചെർണോബിൽ വിതച്ച നാശനഷ്ടങ്ങൾ കേവലം ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ ഒതുങ്ങുന്നതല്ല, മറിച്ച് തലമുറകളോളം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു വലിയ ദുരന്തമായാണ് ഇന്ന് ലോകം അതിനെ കാണുന്നത്. ഈ ദുരന്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഭീകരമായ വശം അത് മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യത്തിലുണ്ടാക്കിയ ആഘാതങ്ങളാണ്. സ്ഫോടനത്തിന് പിന്നാലെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ പടർന്ന റേഡിയോ ആക്ടീവ് അയഡിൻ ഉക്രെയ്ൻ, ബെലാറസ്, റഷ്യ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലെ ആയിരക്കണക്കിന് കുട്ടികളെയാണ് നേരിട്ട് ബാധിച്ചത്. ഏകദേശം ആറായിരത്തിലധികം കുട്ടികൾക്ക് റേഡിയേഷൻ മൂലം തൈറോയ്ഡ് ക്യാൻസർ ബാധിച്ചതായി ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ ലുക്കീമിയ പോലുള്ള രക്തസംബന്ധമായ അസുഖങ്ങളും ദൂരവ്യാപകമായ ജനിതക വൈകല്യങ്ങളും ആ മേഖലയിലെ ജനങ്ങളിൽ ഇന്നും കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.
നിലയത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള മുപ്പത് കിലോമീറ്റർ പ്രദേശം ഇന്നും ‘എക്സ്ക്ലൂഷൻ സോൺ’ അഥവാ മനുഷ്യവാസമില്ലാത്ത മേഖലയായി തുടരുകയാണ്. പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് തങ്ങളുടെ വീടുകളും സമ്പാദ്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്നു. ഒരു കാലത്ത് സജീവമായിരുന്ന പ്രിപ്യാറ്റ് നഗരം ഇന്ന് വെറുമൊരു പ്രേതനഗരമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ കെട്ടിടങ്ങളിലും മണ്ണിലും ഇന്നും മാരകമായ അളവിൽ വികിരണം നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ ഇനിയൊരു നൂറ്റാണ്ട് കഴിഞ്ഞാലും അവിടെ സാധാരണ ജീവിതം സാധ്യമാകുമോ എന്നത് സംശയമാണ്. പരിസ്ഥിതിയിലുണ്ടാക്കിയ മാറ്റങ്ങളും അതുപോലെതന്നെ ഭയാനകമാണ്. സ്ഫോടനത്തിന് പിന്നാലെ റേഡിയേഷൻ തട്ടി ചുവന്നുതുടുത്ത് നശിച്ചുപോയ മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘റെഡ് ഫോറസ്റ്റ്’ ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മനുഷ്യസാന്നിധ്യം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് ഈ വനങ്ങളിൽ മൃഗങ്ങളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ ശരീരത്തിൽ വലിയ തോതിലുള്ള ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങളും റേഡിയേഷൻ അളവും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
സാമ്പത്തികമായും രാഷ്ട്രീയമായും ചെർണോബിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ആഘാതം വളരെ വലുതായിരുന്നു. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് പോലും ഈ ദുരന്തം ഒരു പ്രധാന കാരണമായി എന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ദുരന്തത്തിന്റെ വ്യാപ്തി മറച്ചുവെക്കാൻ ഭരണകൂടം നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്ക് സർക്കാരിലുണ്ടായിരുന്ന വിശ്വാസം തകർത്തു. കൂടാതെ ദുരന്തനിവാരണത്തിനായി ചെലവാക്കേണ്ടി വന്ന ഭീമമായ തുക ആ രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയെയും ബാധിച്ചു. ചുരുക്കത്തിൽ, ചെർണോബിൽ എന്നത് അവസാനിച്ച ഒരു ചരിത്രമല്ല, മറിച്ച് ഇന്നും പുകഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു മുറിവാണ്. അശ്രദ്ധയും നിലവിലെ യുദ്ധസാഹചര്യങ്ങളും ഈ ഭീഷണിയെ വീണ്ടും ഉണർത്താൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന സത്യം ലോകം ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ടതുണ്ട്. നിശബ്ദമായി ഇന്നും കാർന്നുതിന്നുന്ന ഈ റേഡിയേഷൻ മനുഷ്യന്റെ അഹന്തയ്ക്ക് പ്രകൃതി നൽകിയ ഒരു വലിയ താക്കീതായി അവശേഷിക്കുന്നു.
